آفرین سیاوش
در حماسة فردوسی، قهرمان رازآمیزی وجود دارد که بیگناه در تبعید کشته میشود و از خونش گیاهی میروید. در گذشتهها هر سال در اول نوروز به نام و آیین او مراسمی در ماوراءالنهر برگزار میشد. این قهرمان که سیاوش نام دارد وارد فهرست ایزدان نباتی چون دموزی و تموز شد. به ویژه همتای ادونیس یونانی فینیقی تبار که بسیار زیبا و فریبنده بود در اوستا چند بار نام سیاوش، کوی سیاورش ملقب به نامآور و شریف آمده است. در شاهنامة فردوسی سیاوش پسرکاوس، شاه کیانی، و پدر کیخسرو است که در تبعید به توطئة گرسیوز و فرمان افراسیاب، شاه تورانی، کشته شد. در سدههای سوم و چهارم هجری، مغان ماورالنهر روز اول نوروز، خروسی قربانی میکردند و در مرگ سیاوش میکشتند. آیا از این روایتها از اوستا تا تاریخ بخارا میتوان بیچون چرا گفت که سیاوش ایزدی نباتی است مانند خدایان بینالنهرین و مصری و آسیای صغیر، همسان تموز و آتیس و ادونیس؟. کتاب حاضر پاسخی است به انبوهی نوشتههای فارسی و به زبانهای خارجی که این قهرمان حماسی را ایزد نباتی خواندهاند و گاهی از این فراتر رفته و این تندیس گیاهی را به آن سوی مرزهای فرهنگی ایران انداختهاند. در این نوشته از یافتههای جدید هندشناسان دربارة حماسهها به ویژه آثار خانم دکتر «رومیلا تاپار»، تاریخنگار معاصر هند، سود جسته شده است.
آیرونی: از مجموعهی مکتبها، سبکها و اصطلاحهای ادبی و هنری
آیرونی نه فقط شکلهای بسیار گوناگونی دارد، بلکه هنوز در حال رشد مفهومی است. این که این اصطلاح اصولا چیست و چه شکلهایی به خود میگیرد و این شکلها چه نسبتی با هم پیدا میکنند، همچنین کارکردها و کاربردهای آن، اهمیت آن، سرگذشت آن و وجود یا عدم وجود آن در فرهنگهای مختلف موضوع کتاب حاضر است. از آنجا که دشواری تعریف آیرونی زبانزد است، در کتاب حاضر بیشتر به شناسایی ویژگیهای مشترک یا عناصر سازندة آیرونی پرداخته شده است و در کنار آن شکلهای عمدهای را هم که به خود میگیرد، شرح داده شده است. عناصر آیرونی؛ با تهکم، آیرونی غیرشخصی، آیرونی خودکاهی، آیرونی نقش سادهلوح؛ آیرونیک دیدن و آیرونی رمانتیک از دیگر مباحث اصلی کتاب محسوب میشود.
خطابه: از مجموعهی مکتبها، سبکها و اصطلاحهای ادبی و هنری
کتاب حاضر، نهمین مجلد از مجموعه سی جلدی «مکتبها، سبکها و اصطلاحهای ادبی و هنری» است که نگارنده در آن به معرفی تاریخچه، مبانی نظری، عوامل پیدایی، تعریف، معنا، ویژگیها، و نامآوران فن خطابه پرداخته است. عنوانهای فصلهای کتاب عبارتاند از: چند مورد امروزی؛ نظریه خطابه؛ خطابه و ادبیات؛ طرد خطابه و احیای خطابه. دو بخش پایانی کتاب به واژهنامه فارسی انگلیسی و واژهنامه انگلیسی فارسی اختصاص یافته است.