راههای ابریشم نو (اکنون و آینده جهان)
پايان قرن نوزدهم، فرديناند فون ريشتهوفن، جغرافيدان آلماني، اصطلاحي ساخت براي توصيف شبکهي دادوستد چين در عصر خاندان هان با بقيهي جهان. نامش را گذاشت "راههاي ابريشم" و اين اصطلاح به مذاق همه، از اهل علم گرفته تا مردم عادي، خوش آمد.
هنگامي که استقبال خوانندگان از "راههاي ابريشم" را ديدم شگفتزده شدم. بيش از يک ميليون نسخه از آن در جهان به فروش رفت، هشت ماه در صدر فهرست ده اثر برتر ساندي تايمز بود، و در بريتانيا و چين و هند و کشورهاي خليج فارس پرفروشترين کتاب شد. نشان داد خيليها مايلاند جهان را بهتر بشناسند و از مردمان و فرهنگها و مناطقي که گذشتهي پررونقي داشتهاند بيشتر بدانند. معلوم شد خيليها علاقهمندند تاريخي را بخوانند که کانون توجه را از قصهي آشناي هميشگي، که روايت برتري اروپا و غرب است، به آسيا و شرق منتقل ميکند و به شناخت روابط درهمتنيدهي مردمان و فرهنگها و قارهها؛ چگونگي گسترش دينها و زبانها در گذشته، چگونگي انتقال سليقههاي خوراکي و پوشاکي و هنري و رقابت و وامگيري آنها از هم کمک کند. "راههاي ابريشم" اهميت محوري تسلط بر منابع و تجارت خارجي را نشان ميدهد و از اين رو بسترها و انگيزههاي لشکرکشيها در خشکي و دريا را، که امپراتوريها از آن برخاستند، توضيح ميدهد و اجازه ميدهد که ما گذشته را نه مجموعهاي از دورهها و منطقههاي مجزا و متمايز بلکه زنجيرهاي ببينيم که جهان را هزاران سال همچون بخشي از تاريخ بزرگتر و فراگيرتري همبسته کرده است.
جنگ صلیبی اول (فراخوان از شرق)
جنگهاي صليبي و تاريخشان اهميتي چنان براي فهم و تحليل وضعيت معاصر ما دارند که بازخواني و کندوکاو آنها از هر منظري ميتواند دريچهاي گشوده کند و روشنگر بسياري از نقطههاي تاريک هرآنچه بر ما گذشته و خواهد گذشت، باشد. مسئلهي آغاز جنگهاي صليبي با نامهي پر سوزوگداز امپراطور کنستانتين يا همان کنستانتينوپل به پاپ اوربان دوم و درخواست اعلام فتوي به مسيحيان عالم که بيايند و سرزمينهاي مقدس را از دست مسلمانان و يهوديان کافر پس بگيرند، يکي از نکتههاي مهميست که کمتر به آن پرداخته شده است. و البته رفتار مزورانه و زيرکانهي همين جناب کنستانتين در استقبال از ارتش صليبيون که خود را از همهجا بيخبر نشان ميداد و شايد به دليل همين رفتار هم نقش پر رنگاش کمرنگ جلوه داده شده است! جنگ اول صليبي نقطهي آغاز چند سده خونريزي و خونبازي و ويراني و دهشت است که حتي اگر جاري شدن خون همچون نهر آب در اورشليم را نيز افسانه بدانيم، باز هم چيزي از آن قساوتهاي عظيم کم نميکند. کتاب «جنگ صليبي اول: فراخوان از شرق» رجوعيست به نقطهي سرآغاز، به اينکه چه شد که آن همه خون و جنون پا گرفت و قرنها هرکسي از هر کوي و برزني از پادشاهان و شواليهها تا مردم کوچه و بازار براي پس گرفتن مقدسترين جغرافياي شوم تاريخ که فقط 52 بار لشکرهاي مختلف به آن لشکرکشي کردهاند، بهپا خواستند و جانها ستاندند و وحشستها آفريدند. کتاب جنگ صليبي اول پيتر فرانکوپن دست روي لحظههاي آغازين وقايعي گذاشته که به فهم و تحليل لحظههاي اکنون ما مدد ميدهد؛ مسلمانان و يهوديان تا قبل از آغاز به کار آژانس يهود، در تمام طول تاريخ در دفاع از سرزمينهايشان عليه انسان سفيدپوست غربي با هم متحد بودهاند!