معرفی کتاب در جستوجوی جامعه بلندمدت (گفتوگو با دکتر همایون کاتوزیان)
مدعای اصلی این کتاب تکمیل یک سخن است و آن اینکه تغییر در جامعه اصلاً امر نامحتملی نیست و به ارادهای متکی است که از روی آگاهی و تجربه برخاسته باشد. تأکید بر این امر است که انتظار تغییر در جامعهی ایرانی بدون خوانش و درک منطبق بر واقع و دقیق پیشینهاش غیرممکن است. نگاه به جامعه است با درنظر گرفتن همهی خصوصیاتش، چه مثبت و چه منفی. توجه دادن به این نکته است که تلاشهای اصلاحی پیشین میتواند چارچوبهی مناسبی برای درسآموزی در رویدادهای آتی باشد. طرح این تأسف است که رویکرد سفید و سیاه داشتن به پدیدههای تاریخی چندان کارساز نیست بلکه مهمتر از آن عبرتگیری از آنهاست. و نهایتاً اینکه ساده کردن مسائل اجتماعی در طول تاریخ با نظریاتی مثل تئوری توطئه ضمن دور شدن احتمالی از واقعیت، بیشترین خدمت به خود توطئه است. جامعه ما و در رأس آن متفکرانش بیش از هرچیز به صداقت و فروتنی و خویشتنداری و مدارا و نگرش واقعگرایانه و بهدور از تعصب به پدیدهها نیاز دارد.
در جستوجوی جامعه بلندمدت (گفتوگو با دکتر همایون کاتوزیان) - انتشارات نی
فرهنگ هر جامعه بهصورت مکتوب و غیرمکتوب نظام نمادین آن را در سطح کلان تشکیل میدهد و تولید و بازتولید آن عمدتاً در پهنهٔ تعاملات اجتماعی صورت میگیرد. اما بازتاب آن را، کموبیش و با احتیاط، میتوان در مخرج مشترک شخصیتهای اعضای جامعه ردیابی کرد. کتاب حاضر نتیجهٔ کوشش اولیهای است برای شناخت نسبی «منش» و شخصیت ایرانی. سه مجموعه داده شواهد تجربی این پژوهش را تشکیل میدهند. یکی منابع ثالث است، شامل روایات مکتوب غربی، عربی و ایرانی در مورد «منش ایرانی»؛ دیگری منابع ثانویه، یعنی پژوهشهای درخوری است که دیگران در این مورد انجام دادهاند؛ مجموعهٔ اصلی، منابع اولیهای است که از طریق پیمایش ۲۰۲۱ نفر ساکنان هفده سال به بالای شهرهای استهبان، تبریز، تهران، کرمان و مشهد جمعآوری شده است. پیمایش اجتماعی مزبور بر مبنای مفهوم چهاربعدی از انسان، یعنی انسان اقتصادی، سیاستی، شناختی و اجتماعی انجام یافت.
حداکثر مرزهای قدرت قانونگذاران محدود به خیر و صلاح همگانی جامعه است. هدف نهایی چنین قدرتی چیزی جز مراقبت نیست، و از این رو، هرگز نمیتواند حقی برای نابودی، به اسارت درآوردن و یا، از روی طرح و نقشه، فقیر و تهیدستکردن رعایا داشته باشد. الزامات قانون طبیعت در جامعه متوقف نمیشود، بلکه تنها در بسیاری موارد به قوانین انسانی نزدیک و کیفرهای شناخته شده به آن اضافه میشود که مراقبت و نظارت بر آن قوانین را تقویت کند. از این رو، قانون طبیعت قانونی ابدی برای همه انسانها، قانونگذاران و دیگران است. مقرراتی را که قانونگذاران برای اعمال و رفتار دیگران و خود وضع میکنند باید با قانون طبیعت، یعنی با خواست خداوند، هماهنگ باشد. از آنجا که این قانون حکم یک بیانیه را دارد و بنیان و اساس قانون طبیعت حفظ و مراقبت از نوع بشر است، هر حکم انسانی که علیه آن باشد نمیتواند خوب یا ارزشمند به شمار آید.
بخشی از بند ۱۳۵
براى درک آثار هنرى و لذتبردن از آنها لازم نيست از معلوماتمان دربارهی زندگى و عواطف و احساسات مربوط به آن يارى بجوييم. هنر، بهتنهايى، ما را از جهان پويشهاى انسانى به جهان حظّ والاى زيباشناختى فرامىبرد. با تأمل در آثار هنرى و تجربهی زيباشناسانه حاصل از آن، دمى از تعلقات روزمرهی بشرى آزاد مىشويم؛ از گذشته و آينده مىرهيم و به ترازى فراتر از سَيَلان عادى حيات بركشيده مىشويم. اين ديدگاه نمونهی بارزى است از ديدگاههاى دروننگرانه در خصوص هنر كه در تقابل با ديدگاههاى بروننگرانه قرار مىگيرند. ديدگاههاى بروننگرانه هنر را در متن تحولات اجتماعى بررسى مىكنند و از اين رو جامعهشناسى هنر را پى مىنهند. اين مجموعه، چنان كه از نام آن نيز برمىآيد، مىكوشد ضمن بررسى سير تكوين نظريههاى فلسفى و جامعهشناختى هنر، تازهترين تحولات آنها را به بحث بگزارد و نشان دهد كه اين نظريهها در صورتبندى تعاريف متنوع از هنر، از ديدگاههاى زيبايىشناختى و جامعهشناختى، چه نقشى ايفا مىكنند.
نظریههای فلسفی و جامعهشناختی در هنر - انتشارات نی
این اثر، مجموعهای از درسهای منتشرنشدهی امیل دورکم است… . درسهای حاضر دربارهی فیزیک اخلاقیات برای تعیین کردن رفتارهای اخلاقی مطابق با نمونههای نوعی فراوان جوامع یا نهادهای متناسب با آنها، دقیقاً از گوناگونیای که طبیعت ایجاد کرده و تاریخ توسعه داده است سرچشمه میگیرند و آنها را مورد توجه قرار میدهند.
از دورهی درسها دربارهی اخلاق حرفهای، پی خواهیم برد که آن درسها به لحاظ روش همان اندازه جالبتوجهاند که به لحاظ نظریه.
به لحاظ روش، میبینیم که تحلیل نقش گروهبندی حرفهای کنار گذاشته نشده، بلکه برعکس، در کنار مطالعهی محیط در شرایط موجود حیاتاش یعنی همان خاستگاه مورد انتظار در تاریخ و قومنگاری در نظر گرفته شده است. میبینیم که اینجا آمار، کارکرد را نشان میدهد. سرانجام، بهویژه شاید، دغدغهی مؤلف را برای استخراج درسهایی از تجربه و تاریخ برای ساماندهی وضع موجود، احساس میکنیم. اخلاق حرفهای بدینسان با همان طبیعت گروهبندی اجتماعی ـ صنف ـ پیوند دارد که در بطن آن رفتار افراد را تنظیم میکند.
درسهای جامعهشناسی - انتشارات نی
چهار مقالهای که در این کتاب میخوانید هریک بهنوعی مشکلات تاریخی توسعهی اقتصادی و سیاسی ایران را بررسی میکند. فقدان امنیت برای مالکیت خصوصی و در نتیجه عدم انباشت سرمایه در دست بخش خصوصی، انحصار ثروت و قدرت اقتصادی در دست حکومتها که خود به انحصار قدرت سیاسی میانجامید و سرعت و شدت تحولات سیاسی و اجتماعی که جامعه را از چهارچوب قانونی باثبات که لازمهی رشد و توسعهی اقتصادی است محروم میکرد، در دو مقاله اول بررسی میشود. تلاش برای استقرار قانون و نظم قانونی که به انقلاب مشروطه انجامید و علل ناکامیها و کمبودهای این جنبش مضمون مقالهی سوم است و در مقالهی چهارم که به معنایی دنبالهی مقاله سوم است شرحی از زندگی و آثار ملکالشعرای بهار میخوانیم که از کوشندگان راه مشروطه بود و انسانی فرهیخته و آزادیخواه و متجدد که میکوشید در فضای بسته و خطرخیز دیکتاتوری در عین وفادارماندن به آرمانهای خود از تندرویهای ویرانگر بپرهیزد و در محیطی که کمتر کسی هوادار اعتدال و خرد بود به اعتدالی خردمندانه برسد.
ایران جامعه کوتاه مدت (و سه مقاله دیگر) - انتشارات نی
معرفی کتاب نظریه روابط بینالملل برای سده بیستویکم
نظریهی روابط بینالملل در سالهای اخیر عرصهی بحث و جدل شدیدی بوده است. یک دهه پیش میشد این حوزهی مطالعاتی را به سه دیدگاه اصلی ـ واقعگرایی، لیبرالیسم و مارکسیسم ـ تقسیم کرد. امروزه نه تنها این رویکردها سمتوسوهای تازهای یافتهاند بلکه تعدادی دیدگاه تازه مانند زنباوری و برسازی هم به آنها پیوسته و با آنها به رقابت برخاستهاند.
نظریهی روابط بینالملل برای سدهی بیستویکم نخستین کتاب جامعی است که مروری بر تمامی مهمترین نظریههای روابط بینالملل دارد. این کتاب که به قلم گروهی بینالمللی از خبرگان این حوزهی مطالعاتی نوشته شده است هم رویکردهای سنتی مانند واقعگرایی و انترناسیونالیسم لیبرال و هم تحولات تازهای چون برسازی، پساساختارگرایی و پسااستعمارگرایی را دربرمیگیرد.
پوشش جامع نظریههای روابط بینالملل در این کتاب آن را هم برای مدرسان و دانشجویانی که خواهان مروری روزآمد بر تنوع سرشار کارهای نظریاند و هم برای خوانندگانی که پیشتر هیچ آشنایی با این موضوع نداشتهاند به متنی کمال مطلوب مبدل میسازد.
نظریه روابط بینالملل برای سده بیستویکم - انتشارات نی
معرفی کتاب زنان در روزگارشان (تاریخ فمینیسم در غرب)
بسیاری موج اول فمینیسم را در ارتباط با پیشرفتهای فکری و اقتصادی قرن نوزدهم، بهویژه لیبرالیسم و انقلاب صنعتی میدانند و بر این نظر تأکید دارند که انقلاب صنعتی با کشاندن کار به خارج از خانه و دادن اوقات فراغت به زنان طبقهٔ متوسط، فرصت عملی شدن آن ایده را فراهم کرد. در واقع با انقلاب صنعتی جنبش بورژوازی غرب استثمار نیروی کار زنان و دختران جوان را در پیش گرفت و کار سخت و طاقتفرسا در کارخانهها و کارگاهها را علاوه بر کار منزل به آنها تحمیل کرد. باید عجله کنیم، چون به خانه که میرسیم، کارمان تازه آغاز میشود؛ چیزهای زیادی ما را فرا میخوانند، کاش ده تا دست داشتیم و به کارشان میگرفتیم. کودک را با نهایت مراقبت میخوابانیم و همه چیز را برای آمدن تو آماده میکنیم: تو غذایت را میخوری و بیدرنگ به رختخواب میروی، و تا روز بعد تن و بدن خود را میآسایی. اما ما! افسوس! خواب خوشی نخواهیم داشت، چون کودک بیدار میشود و گریه سر میدهد، و روز بعد، با دمیدن سپیدهدم، باز وقت کار در مزرعه است. کتاب حاضر با رویکردی علمی تاریخ جنبش فمینیستی را به تفصیل باز میگوید و ریشههای کهن آن را بازمیکاود.
زنان در روزگارشان (تاریخ فمینیسم در غرب) - انتشارات نی