معرفی کتاب خیابان گاندی؛ ساعت پنج عصر: چهار جستار درباره پرونده جنایت «سمیه و شاهرخ» که دهه هفتاد را در بهت فرو برد
مهراوه فردوسی 25 سال پس از وقوع جنایت «سمیه و شاهرخ» بهسراغ این داستان هولناک میرود و در کتاب خیابان گاندی؛ ساعت پنج عصر از ابعاد گوناگونی به این واقعه نگاه میکند.
نویسنده در این کتاب بیشتر بر چگونگی مواجههی دیگران با این ماجرا تأکید دارد؛ نه چرایی وقوع این قتل. از همین رو، این اثر در دستهی کتابهای جرمشناسی روایی قرار میگیرد.
دربارهی کتاب خیابان گاندی؛ ساعت پنج عصر
وقتی داستان جنایتی را در صفحهی حوادث روزنامه میخوانیم، به آن فقط از زاویهی دید «یک» نفر نگاه میافکنیم. برای مثال ماجرای یک قتل را میتوان در چند جمله خلاصه کرد:
«روز چهارشنبه 12 دی 1375 در خانهی شمارهی 19 خیابان گاندی جسد دو فرزند صاحبخانه پیدا شد: پسری نُهساله به نام محمدرضا و دختری چهاردهساله به نام سپیده.»
چنین خبری در گوشهای از روزنامه پدیدار میشود و شاید توجه هیچکس را جلب نکند. شاید برخی فکر کنند که سارقی به این خانه حمله کرده و با دیدن این دو کودک، مجبور شده آنان را به قتل برساند.
اولین چیزی که به ذهن مأموران میرسد، همین است. اما ماجرا به این سادگی نیست. هیچ چیز از خانه سرقت نشده و اظهارات دختر شانزدهسالهی خانواده، سمیه، ضد و نقیض است. آیا این قتل به یک دعوای خانوادگی برمیگردد؟
فقط دوازده ساعت بعد از وقوع حادثه، مأموران پلیس حقیقت امر را کشف کردند و پرده از یک جنایت وحشتناک و غمانگیز برداشتند. جنایتی که مهراوه فردوسی در کتاب خیابان گاندی: ساعت پنج عصر از آن میگوید.
باز هم داستانی یکخطی در روزنامه: «دختر شانزدهسالهی خانواده، سمیه، با همراهی نامزدش، شاهرخ، برای رسیدن به ثروت خانوادگی خواهر و برادر کوچکش را خفه کرد.»
اما این تلقی روزنامهنگاران در آن زمان است. با خواندن همین جمله هزاران سؤال به ذهنمان هجوم میآورند: شاهرخ و سمیه چطور عاشق هم شدند؟ رابطهشان چگونه اینچنین جدی شد؟
چرا دست به قتل اعضای خانوادهی سمیه زدند؟ مگر سمیه خواهر و برادرش را دوست نداشت؟ چرا شاهرخ با او همکاری کرد؟ مادر و پدر سمیه پس از شنیدن خبر قتل چه حالی داشتند؟ خواهر و برادر سمیه در آخرین لحظات زندگیشان به چه فکر میکردند؟ پدر و مادر شاهرخ چطور با این اتفاق وحشتناک مواجه شدند؟
و از همه مهمتر، مردم و جامعه راجعبه این جنایت هولناک چه نظری داشتند؟ مهراوه فردوسی سعی داشته از چندین جنبه به حادثهی خیابان گاندی نگاه کند.
در کتاب خیابان گاندی؛ ساعت پنج عصر با چندین خردهروایت مواجه میشویم تا شرایط همهی افراد درگیر در این ماجرا را بهتر درک کنیم.
یوهان ولفگانگ فون گوته در کتاب خویشاوندیهای اختیاری، که بهترین و درعینحال رازآمیزترین رمان اوست، از نیروهایی میگوید که انسانها با خود حمل میکنند و سبب ایجاد جاذبه و دافعه میان آنها میشود. گوته این اثر درخشان را در سال 1809 منتشر کرده و این کتاب سرآغاز سبکی جدید در ادبیات بوده است.
دربارهی کتاب خویشاوندیهای اختیاری:
یوهان ولفگانگ فون گوته (Johann Wolfgang von Goethe) در شصتسالگی خود و در زمانی که تلاش میکرد رابطهی خود را با همسرش حفظ کند و بر احساساتش نسبت به زنی جوانتر مهار بزند، رمانی را به رشتهی تحریر درآورد که بسیاری از معاصرانش آن را اثری جنجالی خواندند و در آفرینش رمانهای قرن نوزدهم و بیستم، حتی در آثاری که بهطور کلی در زمرهی رئالیسم به حساب میآیند، تأثیر بسزایی گذاشت.
داستان کتاب خویشاوندیهای اختیاری (Elective Affinities) در شهر وایمار میگذرد و ماجرای زوجی اشرافی به نام ادوارد و شارلوته را روایت میکند که در ملکی دورافتاده زندگی میکنند. زندگی این زوج با ورود اُتیلیه، خویشاوند شارلوته، و اُتو، دوست ادوارد، دستخوش تغییر میشود و رابطهای پیچیده و چندوجهی را شکل میدهد که در آن مفاهیمی همچون عشق، ازدواج و خانواده در مرکز توجه قرار میگیرند.
شاید بتوان واژهی «اختیاری» در عنوان این کتاب را کنایهای تلقی کرد از آنچه گوته در رمان حاضر به تصویر میکشد. گوته در خویشاوندیهای اختیاری ارادهی آزاد انسانها را به چالش میکشد و آنها را موجوداتی تلقی میکند که مانند مغناطیس، دارای نیروی جاذبه و دافعه هستند و میتوانند بدون در نظر گرفتن پیوندهای قبلیشان، یکدیگر را انتخاب کنند و درهم بیامیزند.
رمان خویشاوندیهای اختیاری گوته بنا نبود یک رمان زوجمحور باشد، بااینحال، این کتاب بههمراه «مادام بواری» گوستاو فلوبر، «آنا کارنینا»ی لئو تولستوی، و «اِفی بریست» تئودور فونتانه سرآغاز سبکی تازه در هنر رماننویسی شدند و گونهای جدید را در ادبیات پس از خود به وجود آوردند.