در طول دو سال گذشته، بسیار سفر کردهام. شهرهای بسیاری را دیدهام و کلیساها، موزهها، باغها، و قصرهای بسیار. این دیدارها ملغمه غریبی از احساسات و تأثرات در من برجای گذاشته است، و علیالخصوص این احساس شک را که در کجا باید منتظر دیدن چه چیزی باشم. احساس شک حاصل خاطرات بد نیست؛ احساس شک حاصل این است که بهندرت وقت آن را پیدا میکنم که رابطهای با این شهرها برقرار کنم. هر شهری مثل یک آدم است: اگر رابطه اصیلی با آن برقرار نکنیم، فقط نامی بر جای میماند، یک شکل و صورت بیرونی که خیلی زود از حافظه و خاطرهمان میرود و رنگ میبازد. برای برقرار کردن چنین رابطهای، باید بتوانیم شهر را با دقت ببینیم و شخصیت خاص و استثنایی آن را دریابیم، آن «من» شهر، روح شهر، هویت آن، و شرایط زندگی آن که در طول زمان و در عرض مکان آن پدید آمده است. پراگ شهری رازآلود و پرهیجان است که با حال و هوایش، با مخلوط غریب سه فرهنگش الهامبخش خلاقیت افراد بسیاری شده است. سه فرهنگی که چندین دهه، یا حتی قرنها در این شهر در کنار هم میزیستهاند.
گوشهاى دور نشستهام، دور از ديگران، دور از خودم، در فكر آن خوابم كه از من گذشت، خوابى از ميان خوابى ديگر؛ تو زندهاى؟ كى اتفاق افتاد؟ حافظهام در برابر اين تهديد يارى مىكند؟ آيا سوسن گذشتهها مىتواند اين شمشير مرصع به موشك را بشكند؟ و چرا او… چرا او؟ چرا بايد از ترانهٔ ترانهها سوسن برويد، كه همو خورشيد و ماه را پشت ديوارهاى اريحا نگه داشته تا گاه كشتار طولانىتر شود؟
حافظهای برای فراموشی: بیروت، اوت، 1982» اثر محمود درویش، آمیزشی از نثر و شعر است که در مورد تراژدی جنگ و انعطافپذیری روح انسان تأمل کند. این کتاب که در طول جنگ داخلی لبنان و تهاجم اسرائیل به لبنان در سال 1982 نوشته شده است، احساسات و تجربیات شدید زندگی در یک محاصره طولانی را به تصویر میکشد.
محمود درویش، یکی از مشهورترین شاعران جهان عرب، از پسزمینه بمباران بیروت توسط اسرائیل برای کشف مضامین حافظه، هویت و مقاومت در اشعار خود استفاده میکند. بخش اعظمی از این کتاب در 6 آگوست 1982 نوشته می شود، تاریخی که با روز حملۀ اتمی آمریکا به هیروشیما یکی است و لایهای عمیق از طنین تاریخی جنگ را به روایت میافزاید. او ویرانی بیروت در محاصره اسرائیل را به وضوح توصیف میکند. صدای جتهای جنگی، تخریب ساختمانها و حضور دائمی مرگ، فضای دلخراشی را ایجاد میکند. درویش با نوشتار منظوم خود عوارض جسمی و روانی جنگ را بر ساکنان شهر را به تصویر کشیده است.
عنوان متناقض کتاب، «حافظهای برای فراموشی»، منعکسکننده موضوع اصلی کتاب است: مبارزه بین به خاطر سپردن و فراموش کردن. محمود درویش با تناقض بین نیاز به یادآوری جنایات جنگی و آرزوی فراموش کردن آن دردها دست و پنجه نرم میکند. این بحث در بافت وسیعتر تاریخ فلسطین و لبنان نیز معنا پیدا میکند، جایی که حافظه جمعی نقش مهمی در هویت و حفظ مقاومت دارد. به عنوان یک شاعر فلسطینی که در تبعید زندگی میکند، تأملات محمود درویش درباره «هویت» عمیقا شخصی و درونی است.
او به این میپردازد که آواره بودن به چه معناست و چگونه تبعید باعث شکلگیری احساس متفاوتی در فرد از خودش میشود. او از تعلق خاطر و اشتیاق برای وطنی سخن میگوید که دائما در معرض تهدید است. وی به نقش نویسنده در زمان جنگ میاندیشد و محدودیت کلمات را در مواجهه با خشونت و تخریب جنگ را زیر سوال میبرد. محمود درویش در این کتاب، مسئولیت نویسنده برای شهادت دادن در برابر تاریخ و مقاومت از طریق عمل نوشتن را برجسته میکند.
حافظهای برای فراموشی (اوت، بیروت، ۱۹۸۲) - انتشارات نی
معرفی کتاب موقعیت مدیران صنایع در ایران (زندگی و کارنامهی محمداسماعیل قدس)
این کتاب بخشی از زندگینامه و کارنامهی محمداسماعیل قدس، به همراه یادداشتها و گزارشهای تحقیقاتی و پژوهشی او در دوران کارآموزشیاش در گروه صنعتی مینو (شرکت خوراک) حد فاصل سالهای ۱۳۵۲ تا ۱۳۵۴ شمسی است. او مقطع ابتدایی و متوسطه را در زادگاهش، سمنان، گذراند و سال ۱۳۵۱ در رشتهی اقتصاد از دانشگاه تهران فارغالتحصیل شد و سال بعد بهعنوان سرپرست فروش به استخدام گروه صنعتی مینو درآمد و بعد از گذراندن یک سال و نیم آموزش نظری و عملی فروشندگی به سمت مدیر منطقه و سپس مدیر فروش سراسر کشور شرکت خوراک انتخاب شد. با مصادرهی گروه صنعتی مینو، در سال ۱۳۶۲، از آن شرکت رفت و به اتفاق سه تن از همکارانش شرکت پخش پگاه را تأسیس و سال ۱۳۷۰ شرکت کدبانو (برند دلپذیر) را خریداری کرد. در سال ۱۳۷۹ همراه با مدیران عامل شرکتهای پخش سراسری کشور، انجمن صنعت پخش ایران را بنیان نهاد. سال ۱۳۸۳ به پاس خدماتش به توسعهی شبکهی پخش کشور، از سوی نهاد بینالمللی مدیریت نوآوری اروپا، مستقر در کشور بلژیک، نشان شوالیه را دریافت کرد. در حال حاضر او رئیس هیئت مدیرهی هلدینگ سامانهی افق دلپذیر است. گزارشهای این کتاب، که در دوران کارآموزی او تهیه شده است، نشان میدهد که شرکت مینو به عنوان یک شرکت تولیدکننده و توزیعکننده در بخش خصوصی چگونه توانست سازمان پخش و فروش خود را چنان توسعه دهد که در مدت کوتاهی سهم قابل توجهی از بازار محصولات غذایی را در دههی ۱۳۵۰ کسب کند و در میان تولیدکنندگان این نوع محصولات پیشتاز شود.
موقعیت مدیران صنایع در ایران (زندگی و کارنامهی محمداسماعیل قدس) - انتشارات نی
این کتاب شامل معرفی و بررسی آثار ۱۶۲ تن از نویسندگان روس از سال ۱۷۰۰ تا ۱۹۸۵ است و در آن سعی شده است هیچ نویسندهٔ روسی، حتی کماهمیت، از قلم نیفتد. درضمن مدخلی هم جهت آشنایی خوانندگان با ادبیات کهن روسیه از قرن یازدهم تا پایان قرن هفدهم آمده است.
مداخل مفصل کتاب از مجلدات مختلف کتاب European Writers و مداخل کوتاهتر از کتاب A Handbook of Russian Literature برگرفته شدهاند.
مقالات به ترتیب تاریخ تولد نویسندگان مرتب شدهاند تا خواننده بتواند از آن همچون کتاب تاریخ ادبیات روسیه استفاده کند، اما فهرستهایی به ترتیب الفبای فارسی و لاتین و نیز فهرستهایی از مجلات و نشریات روسی، و تلفظ اسامی با الفبای فونتیک بینالمللی در کتاب گنجانده شده است. به هر مدخل نیز کتابشناسی لاتین و فارسی مربوط به آن اضافه گشته است.
ما در سال ۱۳۴۵ حدود ده نفر با درجهی دکتری، اغلب از دانشگاههای آمریکایی، در دانشکدهی علوم و ادبیات دانشگاه شیراز جمع شده بودیم. هفت نفرمان با هم مشورت کردیم که دورهی فوقلیسانس پیشنهاد بدهیم…
گروه مشاور پنسیلوانیا با این پیشنهاد موافق نبود؛ حق هم داشتند. استدلال میکردند که این دانشگاه هنوز خیلی جوان است و نمیتواند از عهدهی نگهداری استاندارد بربیاید. هر دو طرف روی نظرمان تأکید کردیم و مآلاً رئیس دانشگاه طرف ما را گرفت…
دو سال بعد از تأسیس دکتری فیزیک شیراز، به فکر تحصیلات تکمیلی زنجان افتادم. از سه نفری که در دورهی اول در شیراز گرفته بودم هنوز هیچکدامشان فارغالتحصیل نشده بودند که هیچ، بلکه پنج نفر دیگر هم در دورهی دوم گرفته بودم… مسئولین دانشگاه شیراز را راضی کردم که بین زنجان و شیراز رفتوآمد کنم و هر دو کار را انجام بدهم. به این ترتیب، بهمدت هفت سال، هر دو هفته یکبار، چهار روز به شیراز میرفتم. روز پنجشنبه میرفتم تهران و از آنجا به شیراز، تا دوشنبه درس میدادم، دوشنبه عصر برمیگشتم تهران و از آنجا میآمدم به زنجان.
برگرفته از متن کتاب
علوم پایه زنجان (داستان بنیانگذاری مرکز تحصیلات تکمیلی) - انتشارات نی
ویلیام کورنهاوزر در سیاست در جامعهی تودهای پس از بررسی نظریههای محدود دربارهی جامعهی تودهای، نظریهای عام و فراگیر ارائه داده است که طبق آن، زوال استقلال نخبگان و گروههای میانی در سطح جامعه و، بهعبارت دیگر، آسیبپذیری آسان نخبگان و غیرنخبگان در برابر فشارها، به پیدایش جامعهی تودهای تمامعیاری منجر میشود که زمینه را برای ظهور جنبشهای تودهای و متعاقباً رژیمهای تمامیتخواه فراهم میکند. بر این اساس، از نظر کورنهاوزر، برای حفظ و تداوم یک نظام مردمسالار لیبرالی و، به سخن دیگر، برای حفظ نظم همراه با آزادی، از یکسو به استقلال نسبی نخبگان منتخب و از دیگر سو به استقلال گروههای اجتماعی میانجی بین خانواده و دولت (مثل جوامع محلی، انجمنهای داوطلبانه، و گروههای شغلی) نیاز هست. این شرایطِ مردمسالاری لیبرالی با کثرتگرایی اجتماعی فراهم میشود: کثرت و چندگانگی گروههای مستقل باعث تحکیم پایههای اجتماعی رقابت آزاد برای کسب رهبری، مشارکت گسترده در انتخاب رهبران، محدودسازی اعمال فشار بر رهبران، و خودمختاری در حوزههای وسیعی از زندگی اجتماعی میشود. در کتاب حاضر به مباحثی مانند نظریههای جامعهی تودهای، شرایط جامعهی تودهای، ساختار جامعهی تودهای، فرهنگ و شخصیت در جامعهی تودهای، ریشههای اجتماعی جنبشهای تودهای، و ترکیب اجتماعی این جنبشها پرداخته شده است.
سیاست در جامعه تودهای - انتشارات نی
معرفی کتاب دام صیادان یا عبرت ایرانیان (نخستین رسالهی فارسی در شناخت استعمار انگلیس در شبه قارهی هند؛ تصحیح و پژوهش: محمدحسن رجبی (دوانی) و محسن نیکبین)
تاریخ استعمار اروپاییان در قرون اخیر، از ادوار غمانگیز و ننگین تاریخ بشر بهشمار میرود که به سبب عمق جنایت، دامنه و استمرار آن، و خسارات و عوارض ناگوار گوناگونی که بر جای نهاد، با هیچیک از جنایات بزرگ مستبدان و مهاجمان شناختهشدهی تاریخ، قابل مقایسه نیست. اما در میان همهی جنایات استعمارگران، هیچکدام همانند جنایات انگلیسیها در شبهقارهی هند شامل هندوستان، بنگلادش و پاکستان نیست.
کتاب هوویت را باید بیانیهای مستند در افشا و محکومیت استعمارگران بهاصطلاح متمدن اروپایی علیه بشریت و بهویژه استعمارگران انگلیسی بر ضد هندیان برشمرد که از همینرو در عصر خود آوازه یافت و شخصیت معروفی چون کارل مارکس در کتاب سرمایه به آن استناد کرد.
دام صیادان یا عبرت ایرانیان (نخستین رسالهی فارسی در شناخت استعمار انگلیس در شبه قارهی هند؛ تصحیح و پژوهش: محمدحسن رجبی (دوانی) و محسن نیکبین) - انتشارات نی
رویداد هرچه غیرمنتظرهتر باشد باید کوشش بیشتری صورت گیرد تا تبیینی برای آن یافته شود. تبیینِ جنبشهای اعتراضی دشوارتر است زیرا این جنبشها با انتظاراتی که از رفتارهای اجتماعی معمول و متعارف میرود تفاوت بنیادی دارند. ازاینروست که پیشبینی اینگونه جنبشها پیش از وقوع از دشوارترین مسائلِ پیش روی علوم اجتماعی است: کشف قواعدِ بیقاعدگی ــ یعنی قواعدی که اساس رفتارهای ناقض قواعداند. جنبشهای اعتراضیِ تودهای که هدفشان تسخیر دولت است و ”انقلاب” خوانده میشوند مثال اعلای رویدادهای نقضکنندهی قواعداند. انقلابها هرچه عظیمتر بودهاند یافتن و ساختن تبیین مناسب برای آنها نسلها طول کشیده است. میشود گفت همین هم یکی از ملاکهای عظمتشان است. انقلاب ۱۷۸۹ فرانسه، که نابترین نمونهی انقلابهاست، همچون آزمونِ هیپنوتیسمیِ رورشاخ بیش از دویست سال است که پژوهشگران را به خود مشغول داشته است. هر نسلی داوری خود را داشته، معنایی تازه به آن داده، تبیینهای نسل قبل را ناکافی یافته و تبیینهایی جدید پیش نهاده است.ص ۲۳-۲۴ کتاب
گفتوگو با رامین کریمیان، مترجم کتاب ناگهانانقلابيك انقلاب كاملا مردميماهرخ ابراهيمپور- محسن آزمودهدر بادي نظر ممكن است چنين به نظر برسد كه با گذشت 43 سال از انقلاب بهمن 1357، همهی حرفها راجع به آن زده شده و آحاد جامعه و به خصوص اهل نظر و دغدغهمند، راجع به آن تبيين و ديدگاهي معين دارند. كثرت فيلمها، مصاحبهها، گفتوگوها، كتابها، مقالات و خاطرات ممكن است اين تصور را پديد آورد كه گويي همه چيز را راجع به اين رويداد مهم تاريخي در نيمهی پاياني سدهی بيستم ميلادي ميدانيم و چيزي نميتوان به آن افزود. اما واقعيت چيز ديگري است. اين روزها، به خصوص نسل سوم و چهارم پس از انقلاب، به رغم انباشت دادهها و اطلاعات، درك مستدل و روشني از اين واقعه ندارند و طنين اين ابهام را در پرسشهايي كه از نسلهاي پيشين مطرح ميكنند، ميتوان شنيد، وقتي میپرسند كه چرا انقلاب كرديد؟ يا چه كساني انقلاب كردند؟ كتاب ناگهان انقلاب، اثر تحقيقي چارلز كورزمن يك پاسخ دقيق و تا حدودي قابل قبول به اين پرسش ها ارائه ميكند، اگرچه روشن است كه نميتوان و نبايد تنها به آن اكتفا كرد و بايد آن را تنها يك منظر روشنگر به انقلاب 57 قلمداد كرد، همچنان كه انبوه آثار تحقيقي پژوهشگران پيشين مثل نوشتههاي پژوهشگراني چون حسين بشيريه، يرواند آبراهاميان، فرد هاليدي، همايون كاتوزيان، نيكي كدي و… در كنار كتابهاي خاطرات و روايتهاي تاريخي و تصاوير و مصاحبههاي مكتوب و شفاهي، هر يك وجه يا وجوهي از اين واقعه را آشكار میسازند.
ناگهان انقلاب - انتشارات نی