معرفی کتاب نامههای زندان (جلد دوم؛ از ۱۹۲۸ تا ۱۹۳۱) (بهکوشش سرجو کاپریولیو، السا فوبینی)
در میان انبوه نوشتههای آنتونیو گرامشی، نامههای زندان از برجستهترین نوشتههای او در عالم اندیشهی سیاسی است؛ منبعی مهم و پرارزش برای درک شخصیت راستین گرامشی، ویژگیهای فکری و اخلاقی و عمق مطالعات او، همچنین برای فهم آرای او در عرصهی جامعهشناسی سیاسی و مطالعات فرهنگی. اهمیت این اثر در آن است که بخش مهمی از کوشش گرامشی را در تدوین پروژهی فکریاش به ما ارائه میدهد که، علاوه بر سیاست، تاریخ و فلسفهی مطالعات فرهنگی را نیز دربر میگیرد.
در جایجای نامهها تلاش برای بررسی همهجانبهی مسئلهی اصلی گرامشی، یعنی نحوهی سربرآوردن فاشیسم و ناکامی جنبش انقلابی، مشهود است، و رد و نشانی از مفاهمی کلیدی و مورد توجه او همچون هژمونی، روشنفکر ارگانیک، جامعهی سیاسی و جامعهی مدنی، تاریخیگری، مسائل فرهنگی و ادبی، و جریانهای حاشیهای ادبی را بهوضوح میتوان در خط فکری او و ابراز نظرش پیرامون مقولات گوناگون و حتی مسائل روزمره دید. نامههای زندان، یا به تعبیری این «اپرای زندان»، بیانگر نبوغ و ذهنِ تحلیلگر و خلّاقِ این متفکرِ مارکسیستِ انقلابی است.
نامههای زندان (جلد دوم؛ از ۱۹۲۸ تا ۱۹۳۱) (بهکوشش سرجو کاپریولیو، السا فوبینی) - انتشارات نی
در گذر به تاریخ، دمخورشدن با اندیشه و زندگی یونانیان باستان، سفری دلانگیز است. فلاسفهی یونان اندیشهی خود را ابتدا به کشف گوهر نخستین وجود و چگونگی سیر آن از وحدت به کثرت معطوف کردند و بهتدریج سرشت انسان و زندگی جمعی و سیاست و ملزومات آن را در مرکز تأملات خود قرار دادند. در میان آنان بهخصوص افلاطون و ارسطو قلم به دست گرفتند و آرای خود و پیشینیانشان را ثبت و جاودانه کردند. در واقع، یونانیان پایههای اندیشهورزی در حوزههای گوناگون فلسفی را بنا نهادند و نظامهای سیاسی مختلف را نیز در دولتشهرهای خود آزمودند. به نظر نویسنده، بدون آشنایی با آنچه افلاطون و ارسطو در باب سیاست و نسبت آن با مفاهیم مربوط به عدالت و سرشت تناقضآمیز و تراژیک دولت نوشتهاند، در هیچ عصری نمیتوان سیاست را بهدرستی فهمید و سیاستورزی واقعبینانهای در پیش گرفت. این کتاب جلد نخست شرح و بسط الزامات سیاست در عصر ملتـدولت و در حقیقت کوششی برای ارائهی توضیحی روشن و روان و بدون ارزشداوری از دو اثر ماندگار افلاطون و ارسطو در حوزهی سیاست است که با مروری بر آرای فلاسفهی پیش از آنان و ابعاد متنوع زندگی یونانیان باستان همراه شده است.داستان یونان باستان (درباره روایت احمد زیدآبادی از سیاست در ذهن و زندگی یونانیان - انتشارات نی
وادیم وُلکوف، استادیار جامعهشناسی دانشگاه اروپایی سنتپترزبورگ، با قدمنهادن به دنیای مرموزی که آن را «سوداگری خشونتپیشه» مینامد، دربارهی استفادههای اقتصادی از خشونت و قوهی قهریه در روسیهی دههی ۱۹۹۰ پژوهش میکند. او نشان میدهد خشونت نقشی اساسی در خلق نهادهای اقتصاد جدیدِ بازاربنیاد روسیه ایفا کرده است. هستهی کار او رقابت بین سازمانهای بهاصطلاح مدیریتکنندهی خشونت است، رقابتی که اصلاحات لیبرالیِ دههی ۱۹۹۰ آن را چند برابر کرد. وُلکوف مصاحبههای بیشماری با اعضای گروههای تبهکار، رؤسای شرکتهای حفاظتی، مأموران اجرای قانون و تجار انجام داده و کارش را بر شواهد روزنامهنگاری و نیز مشاهدات شخص خودش بنا کرده است.
قانون و خشونت دو قطب یا جوهر طبیعی نیستند که سیاست را بتوان بهمثابه فاصله یا خط رابط میان آن دو تعریف کرد، حتا اگر این تعریف به شیوههای دیالکتیکی بر حسب زوج مفهومی شباهت/ تفاوت، یا همگرایی/ واگرایی توصیف شود. سیاست، درواقع، نهفقط شکافی میان این دو قطب، بلکه اساساً شکاف یا تنشِ برسازندهی نهفته در درونِ آن دو است. بدونِ اعمال خشونت سازمانیافته ــ که نهایتاً مبتنی بر توانایی کشتن و اِعمال خشونت جسمانی است ــ هیچ قانون و حکومتی بر جای نمیماند؛ به همین ترتیب، هر نوع اِعمال خشونت فردی و گروهی نیز جویای آن است که به قانون بدل شود و الگو و مبنای آن همان خشونت اجتماعی مشروع و رسمیتیافته است.
معرفی کتاب
قانون و خشونت از نظر آگامبن، اشميت و بنيامينالهام عبادتيكتاب «قانون و خشونت» گزيده مقالاتي از جورجو آگامبن، كارل اشميت و والتر بنيامين است كه توسط گروهي از مترجمان زيرنظر مراد فرهادپور ترجمه و ازسوي نشر ني در 366 صفحه با شمارگان 1000 نسخه و قيمت 138 هزار تومان منتشر شد. مراد فرهادپور در پيشگفتار اين اثر آورده است: «اگر معتقد باشيم كه ريشه شناسي لغات، دست كم در شكل معتدلش، واجد معنا و اهميتي فلسفي است، آن گاه براي درك و توضيح معناي دوگانه، كلمه «سياست» در توسل به فلسفه چندان ترديد نخواهيم كرد. معناي امروزي اين كلمه همان قدر روشن و واضح است كه تعريف آن تيره و غامض، ولي به هر حال، در نظر اكثر مردمي كه امروزه به فارسي سخن مي گويند، اين كلمه بيانگر شكلي از رابطه با قدرت و حاكميت است. اگرچه بسياري هنوز نسبت به اصل و نسب «سياست» مشكوكند، اما در گذشته اي نه چندان دور، اين كلمه نه فقط بر فرمان راندن، بلكه بر تنبيه و مجازات كردن نيز دلالت داشت. بنابراين، اگر همه معاني كهنه و نو اين كلمه را يكجا گردهم آوريم، مي توان گفت «سياست» چيزي است كه در آن واحد با حكومت و بدن، فرمانروايي و مجازات، يا به تعبير دقيق تر، با قانون و خشونت، سر و كار دارد. تعمق در باب معناي كلمه سياست و نحوه تحول آن در زبان فارسي نقطه شروع مناسبي براي تبيين مفهوم سياست، به ويژه مفهوم «سياست غربي» در تحليل تاريخي- مفهومي جورجو آگامبن است و تا آنجا كه به جوهر اصلي برداشت آگامبن از سياست غربي، يعني موضوع مركزي اين كتاب مربوط مي شود، از قضا بهترين كار ادامه همين مسير است. قانون و خشونت دو قطب يا جوهر طبيعي نيستند كه سياست را بتوان به مثابه فاصله يا خط رابط ميان آن دو تعريف كرد، حتا اگر اين تعريف به شيوه اي ديالكتيكي برحسب زوج مفهومي شباهت/تفاوت، يا همگرايي/واگرايي توصيف شود. سياست، در واقع، نه فقط شكافي ميان اين دو قطب، بلكه اساسا شكاف يا تنش بر سازنده نهفته در درون آن دو است. بدون اعمال خشونت سازمان يافته كه نهايتاً مبتني بر توانايي كشتن و اعمال خشونت جسماني است ــ هيچ قانون و حكومتي بر جاي نمي ماند؛ به همين ترتيب، هر نوع اعمال خشونت فردي و گروهي نيز جوياي آن است كه به قانون بدل شود و الگو و مبناي آن همان خشونت اجتماعي مشروع و رسميت يافته است.»
معرفی کتاب کتاب بحران نفت در ایران (از ناسیونالیسم تا کودتا)
«پژوهش تازهی آبراهامیان پایانی است بر این افسانه که پیشنهاد نفتی آمریکاــبریتانیا در سالهای ۱۳۳۰-۱۳۳۲ سخاوتمندانه بود و باید از سوی مصدق پذیرفته میشد. این اثر بهوضوح نشان میدهد این پیشنهاد، در کنار دیگر مسائل، به منظور خریدن وقت برای حل بحران از طریق «معامله با یک دولت دوستِ» پس از مصدق «طراحی» شده بود.»
مازیار بهروز، دانشگاه ایالتی سانفرانسیسکو
«یرواند آبراهامیان بررسی ژرفی از اسناد جدیدِ نقش آمریکا در کودتای سال ۱۳۳۲ که منجر به برکناری نخستوزیر مصدق و بازگشت شاه به سلطنت شد، ارائه کرده است. فهم رویدادهای مربوط به آن وقایع موضوعی است همچنان داغ و زنده. آبراهامیان در بررسی خود موضوعات اساسی زیر را مد نظر قرار میدهد: مناقشه بر سر چه بود، نفت یا کمونیسم؟ نقش آمریکا در این حوادث چهقدر تعیینکننده بود؟ تأثیر این رویدادها بر روابط کنونی آمریکا با ایران چگونه است؟ همهی کسانی که به دانستن پاسخ این پرسشها یا پرسشهای دیگر علاقه دارند در این گزارشِ مناقشهآمیزِ جذاب پاسخهایی معتبر و قانعکننده دربارهی این واقعهی مهم تاریخ معاصر خاورمیانه خواهند یافت.»
گری سیک، دانشگاه کلمبیا
کتاب بحران نفت در ایران (از ناسیونالیسم تا کودتا) - انتشارات نی
معرفی کتاب دولت مدرن و بحران قانون (چالش قانون و شریعت در ایران معاصر)
با ترسیم دقیق موقعیت ایران عصر مشروطه و برجسته ساختن دشوارههای موجود در راه تجدد و توسعه، دو واقعیت را نمیتوان نادیده گرفت: یکی ضرورت و خواست قانون در انقلاب مشروطه، دیگری ابهام در مفهوم قانون، و فرایند تولید قانون که البته از ابهام در مبادی تصوری، و عدم ایضاحِ مبانی قانون ناشی میشد. این ابهام چنان انسدادی در اندیشه، و بحرانی در زندگیِ انسان معاصر ایرانی پدید آورده است که فعلاً چشماندازی برای برونرفت از آن در افق نزدیک دیده نمیشود.
همین امر و مخاطرات ناشی از آن چنان اهمیتی دارد که مسئلهی قانون موضوعه و نسبت دولت جدید با شریعت را به یکی از مراکز مناقشه در ایران معاصر تبدیل کرده است.
دولت مدرن و بحران قانون بر مختصات این مناقشه تمرکز دارد.
دولت مدرن و بحران قانون (چالش قانون و شریعت در ایران معاصر) - انتشارات نی
ویلیام کورنهاوزر در سیاست در جامعهی تودهای پس از بررسی نظریههای محدود دربارهی جامعهی تودهای، نظریهای عام و فراگیر ارائه داده است که طبق آن، زوال استقلال نخبگان و گروههای میانی در سطح جامعه و، بهعبارت دیگر، آسیبپذیری آسان نخبگان و غیرنخبگان در برابر فشارها، به پیدایش جامعهی تودهای تمامعیاری منجر میشود که زمینه را برای ظهور جنبشهای تودهای و متعاقباً رژیمهای تمامیتخواه فراهم میکند. بر این اساس، از نظر کورنهاوزر، برای حفظ و تداوم یک نظام مردمسالار لیبرالی و، به سخن دیگر، برای حفظ نظم همراه با آزادی، از یکسو به استقلال نسبی نخبگان منتخب و از دیگر سو به استقلال گروههای اجتماعی میانجی بین خانواده و دولت (مثل جوامع محلی، انجمنهای داوطلبانه، و گروههای شغلی) نیاز هست. این شرایطِ مردمسالاری لیبرالی با کثرتگرایی اجتماعی فراهم میشود: کثرت و چندگانگی گروههای مستقل باعث تحکیم پایههای اجتماعی رقابت آزاد برای کسب رهبری، مشارکت گسترده در انتخاب رهبران، محدودسازی اعمال فشار بر رهبران، و خودمختاری در حوزههای وسیعی از زندگی اجتماعی میشود. در کتاب حاضر به مباحثی مانند نظریههای جامعهی تودهای، شرایط جامعهی تودهای، ساختار جامعهی تودهای، فرهنگ و شخصیت در جامعهی تودهای، ریشههای اجتماعی جنبشهای تودهای، و ترکیب اجتماعی این جنبشها پرداخته شده است.
سیاست در جامعه تودهای - انتشارات نی
انقلاب در میراث فرهنگی به روند پر نشیب و فراز سازمان میراث فرهنگی در فرایند شکلگیری مدرنیتهی ایرانی میپردازد. برای آنکه بدانیم هویت ایرانی در دنیای مدرن چگونه ساخته شد، باید مواد و مصالح نخستین آن را بشناسیم. یکی از مهمترین عناصر هویت ملی، رویکردی است که با آن تاریخ خود را بازخوانی میکنیم. این پژوهش به این پرسش پاسخ میدهد که از زمانی که تمنای مدرنشدن در ایران اوج گرفت، چه ایدههایی دربارهی میراث تاریخیمان مطرح شد؛
این ایدهها چطور تبدیل به برنامههای عملی شدند و شهرهای ما را تغییر شکل دادند؟ در این شهرها چه چیز میراث تلقی شد و با آن چه کردند؟ برای پاسخ به این پرسشها فرایند مدرنیزاسیون در ایران را مروری اجمالی میکنیم و سپس با تمرکز بر چهار دههی پس از انقلاب ۱۳۵۷، دربارهی ایدهها و برنامههای متولیان میراث فرهنگی بحث میکنیم. با تمرکز بر دورهی ۱۳۵۷ تا ۱۳۹۲ (یعنی از شکلگیری تا اتمام دورهی سازمان میراث فرهنگی) پژوهش بر این مدار اصلی شکل میگیرد که تناقضات در عرصهی میراث فرهنگی ناشی از مبانی نظری است یا مدیریت اجرایی.
درواقع، مؤلفان این کتاب فقط به بررسی توصیفیـتاریخی نپرداخته، بلکه در پرسش نقادانه از کنشگران تاریخی، با بررسی جزء به جزء فرایند شکلگیری سازمان میراث فرهنگی، تلاش کردهاند نگاه کلی خود به سرگذشت این سرزمین را از دست ندهند. هدف آن بوده که در تاریخ میراث فرهنگی، تاریخ ایران مدرن مشاهده شود و شکلگیری یک سازمان و نحوهی عملکرد آن و نیروهای درونش در تاریخ ایران مدرن فهم شود. این شیوه از پژوهش تاریخی که با کلامی روایی همراه شده، بر آن است تا با نزدیکشدن به حوزهی مشخصی از تاریخ سرزمینی، مسیر تکوین آن را ترسیم کند و تناقضها و هماهنگ درونی آن را نشان دهد.
از مسیر آشکارسازی این ظرفیتها، امکانات و محدودیتهای موجود در صحنههای تاریخی نمایان میشوند و برای مخاطبان معلوم خواهد شد که تاریخ نه یک مسیر یگانهی محتوم، بلکه بستری از ظرفیتها برای ارادههای موجود در موقعیت است.